Plakat Ayam Sentul
Manuskrip Nipah Sunda Kuno “Siksa Kandang Karesian”
Musium Jakarta Register Koropak 630 Bab I. Alinea 4 nipah ke 4 bagian belakang
yang ditulis oleh Resi Guru Rajaputra pada tahun 1440 Saka atau tahun 1518
Masehi;
“Ini pakeun urang
ngretakeun bumi lamba, caang jalan, panjang tajur, paka pridana, linyih
pipir, caang buruan. Anggeus ma imah kaeusi, leuit kaeusi, paranjé
-
pakotokan
kaeusi,
huma kaoméan, sadapan karaksa, palana ta hurip, sowé waras,
nyewana sama wong (sa)rat. Sangkilang di lamba, trena taru lata galuma,
héjo lémbok tumuwuh sarba pala wo(h)wohan, dadi na hujan, landung tahun,
tumuwuh daék, maka hurip na urang réya. Inya éta sanghyang sasana kreta di
lamba nga-rana.”
Ieu
pikeun urang ngaluginakeun kahirupan di dunya, caang jalana, panjang galengan, lugina parab,
tumaninah dipipir imah, lening buruan, pakakas imah anggeus kaeusi, leuit
kaeusi, pakandangan hayam kaeusi,
huma karopéa, kebon kaurus, sadapan karopéa, panjang umur bari séhat tur
sagala kabutuhan jeung kahayang kacumponan, koncina aya dina nyumponan
kabutuhan papada manusa. Sagala pangdeudeul hirup ; jukut, tatangkalan, areuy-areuyan,
ruyuk anu tumuwuh héjo ngemploh ngababarikeun datangna hujan unggal tahun,
ningkatkeun tumuhna kakayon, mangka hurip keur urang saréréa. Nya éta sarana
pasti kaluginaan hirup.
Ini
untuk kita meraih kesejahteraan hidup didunia, terang jalannya, panjang
pematang, subur tanamannya, leluasa pakan,
bersih semua samping rumah, bersih halaman rumah. Bila isi rumah terpenuhi,
lumbung terisi, pekankandangan ayam terisi, kebun
terurus, sadapan terpeluhara, panjang umur dan selalu sehat, kuncinya ada pada
pemenuhan kebutuhan orang banyak, segala penopang kehidupan seperti rumput, pohon-pohonan, rambat-rambatan, semak
belukar yang tumbuh menghijau memudahkan datangnya hujan sepanjang tahun meningkatkan
pertumbuhannya yang memberikan kehidupan bagi
semua dan orang banyak. Ya itulah nama sarana
kesejahteraan dalam kehidupan di dunia.
Gotra
Pakotokan
Sawung
Watang Pancaniti Hayam Sentul
“Taruna
Guna Bhakti”
Manuskrip Lontar Sunda Kuno “Carita Parahyangan” Musium
Jakarta Register Koropak 406 Bab I. Alinea 4 lontar ke 4 bagian belakang yang
ditulis pada akhir abad 16;
Basana angkat sabumi jadi manik sakurungan, nu miseuweukeun
pancaputra; Sang Apatiyan Sang Kusika, Sang Garga Sang Mestri, Sang Purusa,
Sang Putanjala inya Sang Mangukuhan, Sang Karungkalah, Sang Katungmaralah, Sang
Sandanggreba, Sang Wretikandayun. Na Sang Mangukuhan nyieun manéh panghuma; Sang Karungkalah
nyieun manéh panggérék pakotokan, Sang Katungmaralah nyieun manéh panyadap;
Sang Sandanggreba nyieun manéh padagang, Wretikandayun nyieun maneh Sang Ratu
Galuh.
Sanggeusna rarabi, nya lahir anak-anakna
limaan, mangrupa titisan Sang Kusika, Sang Garga,
Sang Mestri, Sang Purusa, Sang Puntandjala, nya éta: Sang Mangukuhan, Sang
Karungkalah, Sang Katungmaralah, Sang Sandanggreba jeung Sang Wretikandayun. Ari Sang Mangukuhan jadi tukang ngahuma,
Sang Karungkalah jadi tukang moro jeung ingon-ingon hayam,
Sang Katungmaralah jadi tukang nyadap, sarta Sang Sandanggreba jadi paninun jeung padagang
pakean. Sang Wretikandayun
jadi Raja Galuh.
Setelah menikah,
lahirlah lima anak, berupa titisan Sang Kusika, Sang Garga, Sang Mestri, Sang
Purusa dan Sang Putajala. Yaitu Sang Mangukuhan, Sang Karungkalah, Sang
Katungramalah, Sang Sandanggreba dan Sang Wretikandayun. Sang Mangukuhan
menjadi petani, Sang Karungkalah menjadi pemburu - peternak ayam, Sang Katungramalah menjadi penyadap, Sang Sandanggreba
menjadi penenun - penjual kain dan Sang Wretikandayun menjadi Raja Galuh.
Gotra
Pakotokan
Sawung
Watang Pancaniti Hayam Sentul
“Taruna
Guna Bhakti”
WASTIKA CARAKA KI NAYADIPA-DIPANAYA
PASIR CUKANGAKAR
Hamo urang deuk sakwéh ning pakotokan
pama kula tan satya ning Sang Manorah, nonob tan pasir cukangakar sing iwirna
manik Si Jelug ma Si Kutik ma balad satya sapta welas kuren.
Aya ma nu urang dek céta, ulah salah
geusan nanya, hayang nyaho di
sakwéh iwira ning pakotokan ma, maka
nguni ; paranjé, iyut, ciak, sasapihan,arang-arang, babaranten, manikna, sarwa
ubaran, kotok abar, sarwa parabna citri byapari pangérék pakotokan tanya. Uni na
Pustaka ning Gegersunten Kotokan
Citri Byapari (?).
Kuring moal daék miara sakabéh urusan ingon-ingon hayam upama kuring teu satia ka Sang
Manorah (Ciungwanara), bumén-bumén di pasir cukangakar estura keur ngajengkarkeun ku
ngawinkeun Si Jelug jeung Si Kutik jeung
balad nu satia tujuh belas tugu.
Upama urang rék milampah, ulah
salah néangan pananyaan. Hayang nyaho sakabéh carana ingon-ingon hayam, mangka kanyahokeun ; kandang,
endog, anak hayam, hayam sasapihan, hayam bikang sawawa, hayam jago sawawa, cara
ngawinkeuna, sagala obatna, hayam adu jeung rupa-rupa parabna tanya ka jalma anu
nyangking élmuna ingon-ingon hayam. Guar buku pinter élmu ingon-ingon hayam ti Gegersunten.
Tidak mungkin saya mau memelihara dan
melaksanakan segala teknis beternak ayam apabila saya tidak setia terhadap Sang
Manorah, bermukim di bukit cukangakar hanya untuk membudidayakan Si Jelug dan
Si Kutik bersama teman setia sebanyak tujuh belas keluarga.
Bila kita hendak bertindak (beternak), jangan salah mencari tempat bertanya.
Bila ingin tahu tentang
semua cara beternak ayam, maka ketahuilah hal ihwal ; pekandangan, telur, DOC
(day of chiken), betina menjelang dewasa, pejantan menjelang dewasa, ayam jago
dewasa, cara mengawinkannya, semua obat-obatan, ayam petarung dan macam-macam
pakan ayam, bertanyalah kepada orang pintar yang memiliki ilmu beternak ayam.
Pelajari buku pintar ilmu beternak ayam dari Gegersunten.
Gotra
Pakotokan Sawung Watang Pancaniti Hayam Sentul
“Taruna Guna Bhakti”
GEGERSUNTEN
DODOKAN CIUNGWANARA - JUMENENG ALATAN HAYAM
Gegersunten mangrupa pamukiman leutik nu aya di wewengkon Kampung Sodong Desa
Tambaksari Kacamatan Tambaksari Kabupaten Ciamis ayeuna. Tempatna lumayan
nyingkur anu mernahna wetaneun kampug Kuta. Sok sanajan kitu patempatan ieu
mibanda tuladan anu gede dina sajarah heubeul Karajaan Galuh abad ka-7. Tuladan
Gegersunten kacutat jeung kagurat dina carita Ciung Wanara sakumaha anu
dipedarkeun ku Drs. Yoseph Iskandar dina buku “Yuganing Rajakawasa” yen
Gegersunten mangrupa dodokan Ki Balangantrang,
salah sahiji nonoman Galuh anu ngaran aslina Sang Bimaraksa anak bungsu
Sang Jantaka ti Denuh nu lahir dina tahun 653 Masehi. Sang Bimaraksa kacutat
dina sababaraha babak gotrayuda rebutan kakawasaan di Karajaan Galuh.
Sang Bimaraksa incu Wretikandayun anu ngadegkeun Karajaan Galuh tur
ngabantu Purbasora (anak Sempakwaja) pikeun ngarebut tahta karajaan ti Senna
(anak Mandiminyak) anu waktu harita jadi Raja Galuh. Sempakwaja, Jantaka jeung
Mandiminyak mangrupa anak ti Wretikandayun, Purbasora tinekanan ngarebut
kakawasaan ti Senna anu seterusna jadi Raja Galuh ti mimiti tahun 716 Masehi
anu Patihna Bimaraksa. Senna mabur ka Mataram anu saterusna jadi Raja Kalingga
Kaler. Saestuna Senna mangrupa anak larangan ti Mandiminyak jeung Pwah Rababu,
inyana kawin manu jeung adi awewe anu ngaran Sanaha anak Mandiminyak jeung Dewi
Parwati anu dina tahun 683 mibanda anak nu ngaran Sanjaya. Sanjaya males pati
ka Purbasora anu geus ngusir bapana ti Galuh, inyana dibantu ku Resi Guru
Rabuyut Sawal ti Panjalu anu nagwariskeun kitab jurit “Pustaka Bala Sarewu” . ku pola tina kitab
eta Sanjaya mibanda elmu kanuragan anu linuhung jeung mibanda pasukan pinilih
gabungan ti Bumi Mataram, Bumi Sembara jeung Karajaan Sunda. Sanjaya ngagempur
Galuh anu balukarna niwaskeun Purbasora anu umurna geus 80 tahun, Senapati
Bimaraksa lolos tina perang eta anu saterusna mukim di Gegersunten. Sanjaya
jadi raja di Galuh, alatan inyana ngarangkep jadi raja di dua nagara, Galuh
dipasrahkeun ka Permanadikusumah anu patihna ku anak Sanjaya anu ngaran
Tamperan Barmawijaya atawa Arya Kebondan.
Gotrayuda ngajadi deui dina waktu tiwasna Permanadikusumah ku Tamperan
Barmawijaya alatan inyana salingkuh jeung pangrenyep jeung seja numpurkeun
turunan Permanadikusumah, kalicikan eta katohyan ku Bimaraksa anu ngaran
gelarna jadi Ki Balangantrang. Aki Balangantrang bapana Naganingrum pamajikan
anu kolot Permanadikusumah alias Ajar Sukaresi mibanda anak anu ngaran Sang
Manorah atawa ngaran nu dipiwanoh nyaeta
Ciung Wanara.
Saterusna Gegersunten dijadikeun panyumputan Naganingrum jeung Ciung Wanara
pikeun nyusun kakuatan perang ku ngumpulkeun para prajurit tikarajaan
Sawunggalah, sesa laskar Galuh anu satia jeung ti Karajaan Indraprahasta anu
pernah dilumpuhkeun ku Sanjaya.
Ciung Wanara tumuwuh
dewasa jeung Hayam sakuren anu dingaranan Si Jelug jeung Si Kutik, hirupna
estura kentel jeung hayam anu dipikaasih ti bubudak, dina tradisi adu hayam tahunan
pasukan Gegersunten anu dipingpin ku Ki Balangantrang jeung Ciung Wanara
tinekanan ngarebut kakawasaan kalawan hasil males pati ku mateni Tamperan jeung
Pangrenyep. Manorah alias Ciungwanara jadi Raja Galuh. Tiwasna tamperan jeung
Pangrenyep ngabalukarkeun murkana Sanjaya ti Kalingga, gotrayuda udal deui,
perang campuh di Galuh kacida rohaka, Sang Resi Demunawan alias Jantaka jadi panengah dina gotrayuda eta. Kauntun
tipung katambang beas ngajadi babadamian keur mudarkeun satru sabuyutan.
Gotrayuda jadi Gotrasawala.
Galuh kabagi dua, Galuh Wetan anu kutarajana di Bojong Galuh Kamulyan ku
Ciung Wanara, Galuh Kulon anu kutarajana di Imbanagara ku Hariangbanga anak
Tamperan Barmawijaya ti Dewi Pangrenyep. Bimaraksa lengser tina kapatihan mukim
di Kampung Kuta jadi panyadap Kawung kalawan ganti ngaran jadi Raksa Bumi.
GEGESUNTEN
TEMPAT PEMUKIMAN CIUNGWANARA –
BERTAHTA KARENA AYAM
Geger Sunten merupakan blok kampung kecil yang berada di wilayah Desa Sodong Kec.
Tambaksari, Ciamis sekarang. Lokasinya cukup
terpencil, terletak di sebelah timur Kampung Kuta. Namun demikian, tempat ini
memiliki peranan besar dalam sejarah Galuh klasik pada abad ke-7. Nama Geger
Sunten muncul dalam kisah Ciung Wanara yang terkenal. Seperti yang tercatat
dalam buku “Yuganing Rajakawasa” (disusun oleh Drs. Yoseph Iskandar) Geger
Sunten merupakan tempat bermukimnya Aki Balangantrang. Tokoh yang aslinya bernama
Sang Bimaraksa ini merupakan putra bungsu Sang Jantaka dari Denuh yang lahir
tahun 653 masehi. Sang Bimaraksa muncul dalam beberapa babak konflik perebutan
kekuasaan di Kerajaan Galuh. Sang Bimaraksa adalah cucu Wretikandayun sang pendiri kerajaan
Galuh, yang membantu Purbasora (putra Sempakwaja) untuk menggulingkan Sang
Senna (putra Mandiminyak) yang saat itu menjadi Raja di Galuh. Sempakwaja,
Jantaka dan Mandiminyak adalah putra dari Wretikandayun. Purbasora berhasil
menggulingkan Sena dan mulai memerintah Galuh pada tahun 716 masehi. Dan Bimaraksa Menjadi patih kerajaan Galuh.
Sedangkan Sena sendiri berhasil melarikan diri dan kemudian diangkat menjadi
Raja di Mataram (kalingga Utara).
Sena (putra Mandiminyak dengan Pwah Rababu) melaksanakan
perkawinan manu (menikah dengan saudari sendiri) dengan Sanaha (putri
Mandiminyak dengan Dewi Parwati) maka lahirlah Sanjaya tahun 683. Sanjaya
berniat membalas dendam terhadap Purbasora yeng telah mengusir ayahnya, Dengan
bantuan Resiguru Rabuyut
Sawal (penguasa di wilayah Gunung Sawal Panjalu - Ciamis) yang mewariskan kitab setrategi perang bernama
“Pustaka Ratuning Bala Sarewu”, Sanjaya berhasil membentuk pasukan pilih
tanding gabungan dari pasukan Bumi Mataram, Bumi Sembara, dan Sunda. Akhirnya
Purbasora yang berusia 80 tahun gugur dibunuh Sanjaya pada pertempuran di
Galuh. Namun Senapati Bimaraksa berhasil meloloskan diri dan bersembunyi di
Geger Sunten. Upaya kudeta muncul
lagi saat Tamperan Barmawijaya (putra Sanjaya) menjadi penguasa di Galuh.
Tindakannya membunuh Permana Dikusumah secara licik karena perselingkuhan
dengan Dewi Pangrenyep
diketahui oleh Bimaraksa yang namanya menjadi Aki Balangantrang. Aki
Balangantrang adalah ayah dari Dewi Naganingrum yang diperistri oleh Permana
Dikusumah. Dari Dewi Naganingrum, Permana Dikusumah alias Ajar Sukaresi
memiliki putra bernama Sang Manarah atau lebih terkenal nama Ciung Wanara.
Geger Sunten pun ahirnya dijadikan tempat untuk menghimpun dan
menyusun kekuatan tempur yang dirahasiakan. Selama 6 tahun Bimaraksa berhasil
menyusun pasukan dari partisan-partisan kerajaan yang pernah dikalahkan oleh
Sanjaya. Diantaranya dari Saunggalah, sisa-sisa laskar Galuh, dan pasukan
Indraprahasta. Ciung Wanara tumbuh
dewasa dengan ayam kesangannya sejak kecil, yang diberi nama Si Jelug dan Si
Kutik. Tepat pada acara
Tradisi Tahunan Sabung Ayam, pasukan Geger Sunten yang dipimpin oleh Bimaraksa
dan Ciung Wanara berhasil menggulingkan Tamperan Barmawijaya dan membunuhnya.
Sang Manarah pun naik tahta dan Bimaraksa kembali Senapati Galuh. Kematian
Tamperan Barmawijaya dan Dewi Pangerenyep membuat murka Sanjaya. Gotrayudha pun
pecah kembali, perang berkecamuk tanpa ada yang kalah dan menang. Akhirnya Sang
Resiguru Demunawan dari Sawunggalah berhasil melerai pertempuran
itu, dan dicapailah kesepakatan perdamaian keluarga sebuyut. Galuh terbagi dua, Galuh Timur dengan
kutaraja di Bojong Galuh Kamulyan oleh Ciung Wanara dan Galuh Barat dengan
kutaraja di Imbanagara oleh Haryangbanga anak Tamperan Barmawijaya dan Dewi
Pangrenyep. Bimaraksa turun tahta dari kepatihannya dan bermukim di Kampung Kuta menjadi penyedap pohon enau serta berganti nama menjadi Raksa
Bumi.
Gotra
Pakotokan
Sawung
Watang Pancaniti Hayam Sentul
“Taruna Guna Bhakti”
Komentar
Posting Komentar